Endokrin Cerrahisi Nedir? Hangi Hastalıkları Kapsar?
Boynunuzda bir tiroid nodülü fark edildiğinde, kan tahlillerinizde kalsiyum yüksekliği çıktığında veya böbrek üstü bezinde bir kitle saptandığında karşınıza endokrin cerrahisi kavramı çıkabilir. Endokrin cerrahisi; hormon üreten bezlerde gelişen ve cerrahi muayene gerektiren hastalıklarla ilgilenen özel bir cerrahi alandır. Ancak endokrin bezinde hastalık bulunması her zaman ameliyat gerektiği anlamına gelmez. Asıl amaç; hangi hastanın takip edileceğini, hangi hastada ilaç veya başka tedavilerin uygun olduğunu ve hangi durumda cerrahinin gerekli hale geldiğini doğru belirlemektir.
İzmir Genel Cerrahi doktoru Prof. Dr. Varlık Erol, endokrin sistemle ilişkili cerrahi hastalıklarda klinik bulguların, laboratuvar sonuçlarının ve görüntülerin tamamını birlikte ele alarak kesin bir tanı ve kişiye özel bir tedavi planı oluşturmaktadır.
Endokrin Cerrahisi Nedir?
Endokrin cerrahisi, hormon üreten organlarda ortaya çıkan ve ameliyat gerektirebilen hastalıkların cerrahi tedavisiyle ilgilenen genel cerrahinin özel çalışma alanlarından biridir.
Başlıca ilgi alanları tiroid, paratiroid ve adrenal bezlerdir. Bunun yanında pankreasın ve gastrointestinal sistemin bazı nöroendokrin tümörleri de endokrin cerrahisinin kapsamına girebilir. Genel cerrahi doktoru Prof. Dr. Varlık Erol endokrin cerrahisi alanında hem ameliyat hem de tanı ve tedavi sürecinde 20 yıla aşkın mesleki tecrübesiyle hastalara en iyi tedavi şeklini uygulamayı amaçlamaktadır.
Tedavi yalnızca hastalıklı bezin çıkarılması anlamına gelmez. Hormon üretiminin ve organ fonksiyonlarının korunması da cerrahi planlamanın önemli bir parçasıdır.
Endokrin Cerrahisi Hangi Hastalıklara Bakar
Endokrin cerrahisi;
- Tiroid bezi
- Paratiroid bezleri
- Adrenal yani böbrek üstü bezleri
- Pankreasın nöroendokrin hücreleri
- Bazı gastrointestinal nöroendokrin tümörler
Hastalıkları ile ilgilenmektedir.
Tiroid Hastalıklarında Ne Zaman Ameliyat Gerekir?
Tiroid bezindeki her nodül veya guatr ameliyat gerektirmez. Cerrahi özellikle tiroid kanseri veya kanser şüphesi, büyük ve bası oluşturan guatr, bazı hipertiroidi vakaları ve seçilmiş tiroid nodüllerinde değerlendirilebilir. Ameliyat sırasında tiroid bezinin yalnızca bir lobunun çıkarılması lobektomi, tamamının çıkarılması ise total tiroidektomi olarak adlandırılır. Hangi yöntemin uygun olduğu hastalığın türüne ve yaygınlığına göre belirlenir.
Tiroid Nodülü Kanser mi Nasıl Anlaşılır?
Tiroid nodüllerinin büyük bölümü iyi huyludur. Değerlendirmede tiroid ultrasonu, kan testleri ve gerektiğinde ultrason eşliğinde ince iğne aspirasyon biyopsisi kullanılabilir. Ultrasonda şüpheli özelliklerin bulunması veya biyopsi sonucunun kanser açısından riskli olması cerrahi planlamayı da beraberinde getirebiliri.
Paratiroid Cerrahisi Hangi Hastalıklarda Yapılır?
Paratiroid bezleri tiroid bezinin arkasında bulunan ve kandaki kalsiyum dengesini düzenleyen küçük bezlerdir. En sık cerrahi nedeni primer hiperparatiroidizmdir. Bu hastalıkta bir veya daha fazla paratiroid bezi normalden fazla hormon salgılayabilir. Bunun sonucunda kandaki kalsiyum yükselerek böbrek taşı, kemik kaybı ve farklı sistemik problemlere katkıda bulunabilir. Uygun hastalarda aşırı çalışan bezin cerrahi olarak çıkarılması yani paratiroidektomi uygulanabilir.
Böbrek Üstü Bezi Ameliyatı Neden Yapılır?
Adrenal bezler her iki böbreğin üzerinde bulunan ve kortizol, aldosteron ve adrenalin benzeri önemli hormonları üreten organlardır. Adrenal bezde saptanan her kitle ameliyat edilmez. Cerrahi özellikle hormon salgılayan bazı tümörlerde, malignite şüphesinde veya belirli büyüklük ve görüntüleme özelliklerine sahip adrenal kitlelerde değerlendirilebilir. Feokromositoma, primer aldosteronizm ve Cushing sendromuna neden olan bazı adrenal hastalıklar cerrahi tedavi gerektirebilir.
Pankreas Nöroendokrin Tümörleri Endokrin Cerrahisine Girer Mi?
Evet. Pankreastaki hormon üreten hücrelerden gelişen bazı nöroendokrin tümörler endokrin cerrahisinin çalışma alanlarından biridir. İnsülinoma ve gastrinoma gibi bazı tümörler hormon salgılayarak belirgin klinik belirtilere neden olabilir. Tedavi planı tümörün büyüklüğüne, bulunduğu bölgeye, hormon üretip üretmediğine ve yayılım durumuna göre oluşturulur.
Endokrinoloji İle Endokrin Cerrahisi Arasındaki Fark Nedir?
Bu iki alan birbirini tamamlar ancak aynı değildir.
Endokrinoloji, hormon hastalıklarının medikal tanı, takip ve ilaç tedavisiyle ilgilenen iç hastalıkları yan dalıdır.
Endokrin cerrahisi ise ameliyat gerektiren tiroid, paratiroid, adrenal ve bazı nöroendokrin hastalıkların cerrahi tedavisine odaklanır.
Birçok hastada endokrinolog, genel cerrah, radyoloji, nükleer tıp ve patoloji uzmanlarının birlikte çalışması gerekebilir.
Endokrin Cerrahisi İçin Hangi Doktora Gidilir?
Tiroid nodülü, guatr, tiroid kanseri şüphesi, hiperparatiroidizm veya adrenal kitle gibi cerrahi değerlendirme gerektirebilecek durumlarda endokrin cerrahisi alanında deneyimli genel cerrahi doktoruna başvurulmalıdır..
Cerrahi kararı yalnızca görüntüleme raporuna göre verilmemelidir.
Prof. Dr. Varlık Erol, endokrin cerrahisi kapsamındaki hastalıklarda mevcut şikâyetleri, hormon sonuçlarını, görüntüleme bulgularını ve cerrahi gerekliliği birlikte değerlendirerek kişiye özel tedavi planı oluşturmaktadır.
Sıkça Sorulan Sorular
Her Tiroid Nodülü Ameliyat Edilir Mi?
Hayır. Tiroid nodüllerinin çoğu takip edilebilir. Cerrahi kararı nodülün büyüklüğü, ultrason özellikleri, biyopsi sonucu ve oluşturduğu şikâyetlere göre verilir.
Guatr Ameliyat Gerektirir Mi?
Her guatr ameliyat edilmez. Büyük guatr, bası belirtileri, hipertiroidi veya kanser şüphesi gibi durumlarda cerrahi değerlendirilebilir.
Tiroid Ameliyatından Sonra İlaç Kullanılır Mı?
Tiroid bezinin tamamı çıkarılırsa tiroid hormonu replasmanı gerekir. Yalnızca bir lob çıkarıldığında ise herkesin ilaç kullanması gerekmeyebilir.
Paratiroid Hastalığı Böbrek Taşı Yapar Mı?
Primer hiperparatiroidizm kandaki ve idrardaki kalsiyumu artırarak bazı hastalarda böbrek taşı gelişimine katkıda bulunabilir.
Adrenal Kitle Kanser Anlamına Gelir Mi?
Hayır. Adrenal kitlelerin önemli bir bölümü iyi huyludur. Boyut, görüntüleme özellikleri ve hormon üretimi birlikte değerlendirilir.
Böbrek Üstü Bezi Alınırsa Yaşanabilir Mi?
Tek adrenal bezin çıkarıldığı birçok hastada diğer sağlıklı bez yeterli hormon üretimini sürdürebilir. İki bezin de işlevsiz olması durumunda hormon tedavisi gerekir.
Endokrin Cerrahisi Kanser Ameliyatlarını Da Kapsar Mı?
Evet. Tiroid kanseri, adrenal korteks kanseri, paratiroid kanseri ve bazı nöroendokrin tümörlerin cerrahisi bu alanın kapsamına girebilir.
Tiroid Ameliyatında Ses Kısıklığı Olur Mu?
Tiroidin yakınındaki ses tellerini hareket ettiren sinirler nedeniyle geçici veya nadiren kalıcı ses değişiklikleri ameliyatın bilinen riskleri arasındadır.
Endokrin Cerrahisi Ameliyatları Kapalı Yapılabilir Mi?
Bazı adrenal ve seçilmiş endokrin cerrahisi işlemleri minimal invaziv yöntemlerle yapılabilir. Her hasta ve her hastalık kapalı cerrahiye uygun değildir.
Endokrin Cerrahisi Muayenesine Hangi Tetkiklerle Gidilmeli?
Varsa ultrason, BT veya MR görüntülemeleri, biyopsi raporları ve hormon-kan tahlillerinin birlikte götürülmesi değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlı olup tanı ve tedavi için değildir. Tanı ve tedavi için uzman hekime başvurunuz.
Prof. Dr. Varlık Erol | Genel Cerrahi Uzmanı