Tiroid bezi, boynun ön bölümünde, adem elması da denilen kıkırdağın hemen altında yer alan yaklaşık 20-25 gram ağrılığında küçük kelebek şeklinde bir organdır. Tiroid bezi, vücudumuz için hayati öneme sahip hormonlar salgılayan bir endokrin (iç salgı) bezdir. Bu hormonlar triodotironin (T3) ve tiroksin (T4) ismindeki hormonlarıdır. Bu hormonlar organ fonksiyonlarının devamı için gerekli olan ve büyüme ve gelişme üzerine çok sayıda etkileri olan hormonlardır. Bu hormonların eksik veya fazla olması durumlarında çok ciddi sağlık problemleri ortaya çıkabilir.
Bu hastalıkları 3 ana başlık altında toplayabiliriz;
Tiroid bezinin az çalışması sonucu T3 ve T4 hormonlarının kana salınımı azalır ve bu duruma bağlı olarak metabolizma yavaşlar. Hipotiroidiye en sık neden olan durum nedeni bilinmeyen Hashimato tiroiditidir. Diğer hipotiroidizm nedenleri arasında tiroid ameliyatları, radyoaktif iyot tedavisi ve bazı ilaçlar sayılabilir.
Hipotiroidizm varlığında; halsizlik, güçsüzlük, kolay yorulma, üşüme, soğuğa tahammülsüzlük, seste kısıklık ve kalınlaşma, el, yüz ve bacaklarda şişlik, göz etrafında şişlik, ciltte kuruma, kabalaşma veya kalınlaşma, saçlarda dökülme, kas krampları, depresyon, uyku bozukluğu, uyku hali, kabızlık, adetlerde düzensizlikleri, kilo alma, hafızanın zayıflaması, hatırlamada zorluk, nabız sayısında azalma, hareketlerde yavaşlama, terlemede azalma gibi belirtiler ortaya çıkabilmektedir.
Tedavi: Hipotiroidi tedavisi ömür boyu devam eder. Çok nadir olarak ‘Hashimoto tiroiditi’ olan hastalarda % 10-20 oranında kendiliğinden düzelme olabilir. Hipotiroidi tedavisi kanda eksik olan tiroid hormonları tablet şeklinde verilerek yapılır. Bu ilaçlar hastalığın şiddetine göre doktorunuzun önerdiği dozda başlanır. Hasta belirli aralıklarla kontrole çağrılarak ilacın dozu ayarlanır. Demir ilaçları, mide ilaçları ve kalsiyum ilaçları tiroid ilaçlarının emilimini bozabileceğinden tiroid ilaçları ile birlikte alınmamalıdır.
Hipertiroidizm, tiroid bezinin kandaki tiroid hormon düzeyinden bağımsız olarak fazla miktarda tiroid hormonu (T3 ve T4) salgılamasıyla oluşur. Hormon düzeyinin fazlalığı nedeniyle organ işlevleri hızlanır.
Graves hastalığı, Toksik nodüler guatr, Tiroiditler, aşırı iyot alınması, aşırı tiroid hormonu alınması hipertiroidizm nedenleri arasındadır.
Graves hastalığı’ tiroid bezinin nedeni bilinmeyen ‘otoimmün’ bir hastalığıdır. Vücutta üretilen TSH reseptör antikoru denilen bir antikor tiroid bezini uyararak aşırı hormon üretilmesine neden olur. Hastalarda tiroid hormon fazlalığı ile birlikte oftalmopati (gözlerde öne doğru çıkma) oluşabilir.
Kilo kaybı, kaslarda zayıflık, çarpıntı, ellerde titreme, saç dökülmesi, sinirlilik, adet düzensizliği, ciltte incelme ve aşırı terleme, sıcağa karşı tahammülsüzlük, kemik erimesi hipertiroidizm belirtileri arasındadır.
Hipertiroidizm tedavisinde uygulanan başlıca 3 yöntem vardır:
Öncelikle kanda yüksek olan tiroid hormonlarını normal düzeye indirmek için tiroit hormonlarının dokulara etkisini gideren ilaçlardan faydalanılabilir veya hormon üretimini azaltan ilaçlardan faydala
Hastada ‘sıcak nodül’ varsa ilaçlarla hormon düzeyleri normal düzeye getirildikten sonra ameliyat veya atom tedavisi yapılır. İlaç tedavisiyle hastalığı düzelen hastalarda ilaç kesildikten sonra hastalık tekrar alevlenirse ameliyat veya atom tedavisi yapılır. Hipertiroidili hastaların dikkat etmeleri gereken bir husus iyotlu tuz yememeleridir. Hipertiroidisi olan hastaların iyotsuz tuz yemeleri gerekir. Sigara içenlerde hastalık zor iyileştiğinden ve göz hastalığı ortaya çıktığından hastanın sigarayı bırakılması gerekmektedir.
Tiroid nodülleri, tiroid bezi içinde gelişen, bezdeki hücrelerin farklılaşması ile oluşan, yuvarlak ya da elips şekilli kitlelerdir. Toplumda oldukça sık rastlanırlar; 50 yaşın üzerindeki bireylerin neredeyse yarısında ultrason incelemesinde nodüller görülebilir. Tiroid nodülleri kadınlarda erkeklere oranla 4 kat daha fazla görülürler. Nodüller tek veya çok sayıda olabilirler.
Tiroid nodülleri hormon salgılama derecelerine göre sıcak ve soğuk nodül olmak üzere ikiye ayrılırlar. Sıcak nodüller normal tiroid dokusuna göre daha fazla, soğuk nodüller ise daha az hormon salgılarlar. Bir tiroid nodülünün hormon salgılama derecesi tiroid sintigrafisi ile anlaşılır. Ayrıca nodüller ultrasonografik olarak içi dolu (katı kıvamlı) veya sıvıyla dolu kistik kitleler şeklindede olabilirler.
Tiroid nodüllerinin büyük bir bölümü iyi huylu olmakla birlikte kötü huylu (kanser) da olabilirler. Tiroid nodülleri genellikle belirti vermediğinden genellikle başka şikayetler nedeniyle yapılan taramalar esnasında saptanırlar. Tiroid bezini ve nodülleri en iyi görüntüleyen yöntem ultrasonografidir. Tiroid ultrasonografinde kanser açısından şüpheli bir görünüm varsa tanı için mutlaka ince iğne aspirasyon biyopsisi (İİAB) yapılmalıdır.
Tedavi: İİAB incelemesinde 3 çeşit sonuç çıkabilir: Kötü huylu (malign=kanser), iyi huylu (benign), önemi belirsiz atipi ya da şüpheli. İİAB incelemesinde nodüle kanser tanısı konulursa mutlaka ameliyat edilmelidir. İİAB sonucu iyi huylu olarak rapor edilen hastalar takip edilebilir. İİAB sonucu önemi belirsiz atipi olarak rapor edilen hastaların iğne bilyopsisi tekrar edilmeli ve tekrar biyopsi sonucu aynı şekilde gelecek olursa ameliyat önerilmelidir. İİAB sonucu şüpheli olarak rapor edilen hastalarda ise kanser tanısını netleştirmek için önerilen tedavi yönetimi ameliyattır.
Tiroid bezinin hücrelerinden köken alan kanserlere tiroid kanserleri denir. Gecikmeden doğru tanı konulup tedavi yöntemleri eksiksiz uygulandığında bu kanserlerin çoğunluğu tedavi edilebilir.
Tiroid kanserleri dört ana gruba ayrılır:
1.Papiller kanser
2.Folliküler kanser
3.Medüller kanser
4.Anaplastik kanser.
Papiller tiroid kanseri ve folliküler tiroid kanseri; tedavisi doğru ve eksiksiz yapılmak şartı ile %100’e yakın oranda “tedavi edilebilen” kanserlerdir.
Medüller tiroid kanseri daha karmaşık ve daha ileri tedavi yapmak koşulu ile tedavi şansı son yıllarda çok artmış bir kanser türü iken anaplastik kanserde tedavi etkinliği özellikle gecikmiş vakalarda düşüktür.
Her tiroid kanserinde ameliyat ile tiroid bezinin tümünün veya tek lobunun eksiksiz olarak çıkarılması zorunludur. Kanserin çeşidine göre değişmek üzere ameliyat sonrasında yapılacak tedaviler ile kanser tedavisi tamamlanır. Ancak hasta ömür boyunca takip edilmelidir.
Tiroidektomi ameliyatı tiroid bezinin bir tarafının (lobektomi), iki tarafının (total tiroidektomi) veya tamamına yakınının alındığı bir cerrahi tekniktir. Yalnızca nodülün alınması durumunda cerrahi tedavi tamamlanmamış olur ve hastalık tekrar eder ve hastalığın tekrar etmesi durumunda ikinci bir ameliyat gerekli olabilir. Ameliyatla çıkarılan parçanın patolojik incelemesi sonucu ek tedaviler gerekebilir (ikinci bir ameliyat, ilaç tedavisi, atom tedavisi gibi).
Tiroid ameliyatları genel anestezi altında gerçekleştirilir. Ameliyat, boynun ön kısmından yapılacak bir kesiden gerçekleştirilir.
Ameliyat sırasında, gerekli ise çıkarılan dokular hızlı patolojik değerlendirme (frozen inceleme) için patoloji laboratuvarına gönderilir. Bunun sonucuna göre ameliyat sırasında dokunun tek tarafının veya tamamının alınmasına ve lenf eksizyonuna karar verilebilir. Sıklıkla olmasada ameliyat sırasındaki hızlı patolojik inceleme tanı koymakta yetersiz kalabilir. Bu durumda ameliyatta çıkarılan dokunun kalıcı incelenmesi sonucunda kanser tanısı konulacak olur ise tiroid bezinin tamamının alınmadığı durumda geride kalan lobun alınması için ikinci bir ameliyat gerekebilir.
Ameliyat sonrasında herhangi bir komplikasyon gözlenmez ise hastalar genellikle 1 gece yatış sonrası taburcu edilir.
Tiroidektomi Ameliyatı Komplikasyonları
*Geçici veya kalıcı hipokalsemi
*Rekurren laringeal sinir yaralanması ve buna bağlı geçici veya kalıcı ses kısıklığı
*Süperior laringeal sinir hasarı
*İnfeksiyon
*Havayolu zedelenmesi
*Kanama
*Keloid oluşumu.
Hastada tiroid bezi tümüyle çıkarıldıktan sonra atom tedavisi gerekli olan hastalara özel olarak kurşun ile zırhlanmış bir Nükleer Tıp ünitesinde atom tedavisi uygulanır. Böylece ameliyat öncesinde, ameliyat sırasında ve ameliyat sonrasında tiroid bölgesinde kalan ve vücudun başka yerlerine dağılmış olan ‘kanser hücrelerinin’ ortadan kaldırılması amaçlanır. Eğer tiroid kanseri vücutta başka bir yere yayılma yapmışsa bu durumda daha yüksek doz atom tedavisinden söz edebiliriz. Hastaların ameliyat sonrasında ve atom tedavisi öncesinde tüm vücudunu sintigrafik yöntemle taramak ve takiben atom tedavisi verdikten sonra tüm vücudu bir kez daha taramak daha kesin sonuçlar vermektedir. Gereken vakalarda aradan 6 ay geçtikten sonra tekrar bir doz atom tedavisi verilebilir.
Tiroid kanseri olduğu iğne biyopsisi ile veya ameliyat sırasında saptanan hastalara tiroid ameliyatı sırasında veya sonrasında bir de boyun ameliyatı yapılarak tek taraflı veya çift taraflı lenf bezleri de temizlenmesi gerekmektedir. Boyun diseksiyonu, boyunda var olan bir tümör varlığında veya boyuna yayılma ihtimali olan tümör varlığında uygulanan, boyundaki lenf bezlerinin alındığı bir işlemdir. Tedavi edici veya boyunda hastalık oluşmasını önleyici olarak yapılabilir. Tiroid kanseri olan hastada tedaviler sonrasında hastaların kan TSH hormon düzeyleri hızla düşürülmelidir. Unutmamak lazım ki, yüksek TSH, kanserin yeniden gelişmesine ve yayılmasına teşvik unsuru oluşturur. Bu amaçla levotiroksin tedavisi kullanılır. Belli aralıklarla tüm vücut sintigrafik tarama yapmak ve kanda tiroglobulin düzeyini ölçmek en temel takip yöntemleridir.
Her ne kadar tiroid kanseri yukarıda açıklanan yöntemlerle “tedavi edilebilir” kanserlerden olsa da tedavi edilmezse aynı diğer kanserler gibi yayılır ve olumsuz neticeler ortaya çıkar. Hastanın hayat süresi kısalır ve konforunu olumsuz etkiler. Tiroid Hastalıklarında Cerrahi Tedavi (Ameliyat) Tiroid hastasında tedavinin nasıl yapılacağı konusunda nodül varsa nodülden yapılan biyopsisinin patoloji sonucu veya uygulanan hastalığın ilaç tedavisine olan yanıtı çok büyük önem taşır. Biyopsi sonucunda kanser veya kanser yönünden kuşku uyandıran bir durum varsa bunun tedavisi kesinlikle ameliyattır. Hastaların ameliyata hazırlanması sıkıntısızdır. Hasta, ameliyat öncesi hazırlıkları yapıldıktan sonra genellikle evine gönderilir ve ameliyat günü hastaneye evinden gelir ve o gün ameliyatı gerçekleştirilir. Hastaların çoğu ameliyatının ertesi günü taburcu olur. Ses değişikliği tanımlayan, daha önce tiroid ameliyatı geçiren veya başka boyun bölgesi ameliyatı geçirmiş olan hastalarda tiroid ameliyatı öncesi ses telleri mutlaka değerlendirilmelidir. Hipertiroidi hastalarının ise ameliyat öncesinde kan hormon düzeylerinin normal düzeylere getirildiğinden emin olunmalıdır. Ameliyat olacak tiroid hastasında seçilecek ameliyat yöntemi hastalığa ve yaygınlığına göre değişmektedir. Buna göre tiroid bezinin bir kısmının çıkartılabileceği gibi bezin tamamına yakını veya tamamı da çıkartılabilir. Tek nodül varlığında yalnızca nodülün alındığı ameliyatlar tarihe karışmıştır. Böyle bir ameliyatın yetersiz olduğu ve yıllar sonra neredeyse her 2 hastadan birinde hastalığın tekrar ettiği görülmüştür. Tiroid kanserlerinde cerrahi tedavi seçenekleri aslında çok fazla değildir. En küçük cerrahi girişim tedavi, kanserli nodülün olduğu taraftaki tiroid bezinin alınmasıdır. Genellikle tercih edilen tedavi ise tiroid bezinin tamamının veya tamamına yakınının çıkarıldığı ameliyat tipidir. Tiroid kanserinde (kanser boyutu 1 cm’nin üzerinde ise ve her iki tiroid lobunda nodül varlığında) ameliyat ile tiroid bezinin tamamının veya tamamına yakınının çıkarılması zorunludur. Kanserin çeşidine göre değişmek üzere ameliyat sonrasında yapılacak tedaviler ile kanser tedavisi tamamlanır. Ancak hasta ömür boyunca takip edilir. Ameliyat sonrasında kanser olduğu anlaşılan ve tiroid bezinin bir kısmı çıkarılmadan bırakılmış hastalarda; kanserin boyutuna göre ve atom tedavisi gerekliliğine göre ikinci bir ameliyatla tiroid bezinin geriye kalan bölümü de tümüyle çıkarılmak zorunda kalınabilir. Aksi halde daha sonra yapılacak tedavi de eksik kalır ve etkili olamaz. Çoğu merkezlerde, tiroid bezinden ameliyat olacak hastalarda ameliyat sırasında hızlı mikroskopik inceleme (frozen inceleme) yapılabilmektedir. Ameliyat sırasında hızlı mikroskopik inceleme ile hastada kanser olup olmadığı ortaya konulduktan sonra ameliyatın genişletilip tiroid bezinin tamamının veya tamamına yakınının çıkarılması seçilecek en uygun ameliyat yöntemidir. Kanser ameliyatlarında, tiroidin çevresindeki lenf düğümlerinde kuşkulu bir durum varlığında bu lenf düğümleri de alınmalıdır.
